صفر تا صد آشنایی با المپیاد هوش مصنوعی دانش آموزی
هوش مصنوعی شاخه‌ای نوظهور و پرشتاب از علوم کامپیوتر است که به توسعه‌ی قابلیت‌های هوشمندانه در ماشین‌ها می‌پردازد و در زمینه‌هایی همچون یادگیری عمیق، بینایی ماشین، پردازش زبان طبیعی و رباتیک کاربردهای گسترده‌ای دارد.
محتوای آموزشی المپیاد از مباحث پایه‌ای همچون ریاضیات، مبانی برنامه‌نویسی و الگوریتم‌ها آغاز شده و تا موضوعات پیشرفته‌ی یادگیری ماشین و هوش مصنوعی گسترش می‌یابد. برای موفقیت در مراحل این رقابت، علاوه بر توانایی پیاده‌سازی مدل‌های یادگیری ماشین و یادگیری عمیق، داشتن درک عمیق از ریاضیات و مفاهیم بنیادین این مدل‌ها ضروری است.
هوش مصنوعی شاخه‌ای نوظهور و پرشتاب از علوم کامپیوتر است که به توسعه‌ی قابلیت‌های هوشمندانه در ماشین‌ها می‌پردازد و در زمینه‌هایی همچون یادگیری عمیق، بینایی ماشین، پردازش زبان طبیعی و رباتیک کاربردهای گسترده‌ای دارد.
محتوای آموزشی المپیاد از مباحث پایه‌ای همچون ریاضیات، مبانی برنامه‌نویسی و الگوریتم‌ها آغاز شده و تا موضوعات پیشرفته‌ی یادگیری ماشین و هوش مصنوعی گسترش می‌یابد. برای موفقیت در مراحل این رقابت، علاوه بر توانایی پیاده‌سازی مدل‌های یادگیری ماشین و یادگیری عمیق، داشتن درک عمیق از ریاضیات و مفاهیم بنیادین این مدل‌ها ضروری است.
این مرحله شامل یک آزمون چهارگزینه‌ای است که با هدف شناسایی دانش‌آموزان دارای توانمندی علمی، تحلیلی و مهارت بالا در حل مسئله برگزار می‌شود. مباحث آزمون، مقدمات جبر خطی، آمار و احتمال و ریاضیات گسسته را در بر می‌گیرد. افزون بر این، پرسش‌هایی خلاقیت‌محور و الگوریتمی نیز طراحی شده‌اند که ساختاری مشابه مرحله‌ی نخست المپیاد کامپیوتر دارند. هرچند ظاهر برخی سؤالات ممکن است ساده به نظر برسد، اما پاسخ‌گویی به آن‌ها مستلزم درک عمیق مفاهیم، تحلیل دقیق و توانایی ترکیب موضوعات گوناگون است.
این مرحله شامل یک آزمون چهارگزینه‌ای است که با هدف شناسایی دانش‌آموزان دارای توانمندی علمی، تحلیلی و مهارت بالا در حل مسئله برگزار می‌شود. مباحث آزمون، مقدمات جبر خطی، آمار و احتمال و ریاضیات گسسته را در بر می‌گیرد. افزون بر این، پرسش‌هایی خلاقیت‌محور و الگوریتمی نیز طراحی شده‌اند که ساختاری مشابه مرحله‌ی نخست المپیاد کامپیوتر دارند. هرچند ظاهر برخی سؤالات ممکن است ساده به نظر برسد، اما پاسخ‌گویی به آن‌ها مستلزم درک عمیق مفاهیم، تحلیل دقیق و توانایی ترکیب موضوعات گوناگون است.
این مرحله در یک روز اما در دو بخش تستی (حدود ۱۲۰ دقیقه) و تشریحی (حدود ۱۵۰ دقیقه) برگزار می‌شود. پس از پایان آزمون، ابتدا ۲۰۰ نفر برتر در بخش تستی مشخص می‌گردند و برگه‌ی تشریحی سایر شرکت‌کنندگان تصحیح نخواهد شد. سپس از میان این ۲۰۰ نفر، بر اساس مجموع نمرات تستی و تشریحی، ۸۰ نفر برگزیده انتخاب می‌شوند.
سؤالات این آزمون ترکیبی از مسائل ریاضی پیشرفته و پرسش‌های تحلیلی در حوزه‌ی یادگیری ماشین هستند. آشنایی عمیق با مفاهیم پایه‌ی یادگیری ماشین و یادگیری عمیق ضروری است و در بخش تشریحی نیز تسلط بر بیان علمی دقیق و منسجم اهمیت ویژه‌ای دارد.
این مرحله در یک روز اما در دو بخش تستی (حدود ۱۲۰ دقیقه) و تشریحی (حدود ۱۵۰ دقیقه) برگزار می‌شود. پس از پایان آزمون، ابتدا ۲۰۰ نفر برتر در بخش تستی مشخص می‌گردند و برگه‌ی تشریحی سایر شرکت‌کنندگان تصحیح نخواهد شد. سپس از میان این ۲۰۰ نفر، بر اساس مجموع نمرات تستی و تشریحی، ۸۰ نفر برگزیده انتخاب می‌شوند.
سؤالات این آزمون ترکیبی از مسائل ریاضی پیشرفته و پرسش‌های تحلیلی در حوزه‌ی یادگیری ماشین هستند. آشنایی عمیق با مفاهیم پایه‌ی یادگیری ماشین و یادگیری عمیق ضروری است و در بخش تشریحی نیز تسلط بر بیان علمی دقیق و منسجم اهمیت ویژه‌ای دارد.
مرحله سوم المپیاد هوش مصنوعی در اوایل تیر ماه و کاملا به صورت عملی برگزار می‌شود و نیازمند به تسلط به زبان پایتون و پکیج‌های مرتبط برای پیاده‌سازی مدل‌های یادگیری ماشین و یادگیری عمیق است. همچنین دانش‌تئوری مورد نیاز برای این مرحله مشابه مرحله دوم هست.
از ۸۰ نفر شرکت‌کننده این آزمون تنها ۴۰ نفر اول مجاز به ورود به دوره تابستانه و رقابت برای کسب مدال کشوری هوش مصنوعی خواهند بود.
مرحله سوم المپیاد هوش مصنوعی در اوایل تیر ماه و کاملا به صورت عملی برگزار می‌شود و نیازمند به تسلط به زبان پایتون و پکیج‌های مرتبط برای پیاده‌سازی مدل‌های یادگیری ماشین و یادگیری عمیق است. همچنین دانش‌تئوری مورد نیاز برای این مرحله مشابه مرحله دوم هست.
از ۸۰ نفر شرکت‌کننده این آزمون تنها ۴۰ نفر اول مجاز به ورود به دوره تابستانه و رقابت برای کسب مدال کشوری هوش مصنوعی خواهند بود.
دوره‌ی تابستانه هر ساله از اواسط تیرماه تا اواسط شهریورماه توسط کمیته ملی المپیاد هوش مصنوعی و در باشگاه دانش‌پژوهان جوان برگزار می‌شود. در این دوره، حدود ۴۰ دانش‌آموز پذیرفته‌شده در کلاس‌های تخصصی شرکت کرده و به یادگیری مباحث پیشرفته در حوزه‌ی یادگیری ماشین و یادگیری عمیق می‌پردازند. مباحث آموزشی دوره شامل یادگیری ماشین (دسته‌بندی، رگرسیون، کاهش ابعاد و خوشه‌بندی)، شبکه‌های عصبی و یادگیری عمیق، بینایی ماشین، پردازش زبان طبیعی و مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) است. در پایان، آزمون‌های نهایی به صورت نظری و عملی و با ضرایب برابر برگزار می‌شوند.
دوره‌ی تابستانه هر ساله از اواسط تیرماه تا اواسط شهریورماه توسط کمیته ملی المپیاد هوش مصنوعی و در باشگاه دانش‌پژوهان جوان برگزار می‌شود. در این دوره، حدود ۴۰ دانش‌آموز پذیرفته‌شده در کلاس‌های تخصصی شرکت کرده و به یادگیری مباحث پیشرفته در حوزه‌ی یادگیری ماشین و یادگیری عمیق می‌پردازند. مباحث آموزشی دوره شامل یادگیری ماشین (دسته‌بندی، رگرسیون، کاهش ابعاد و خوشه‌بندی)، شبکه‌های عصبی و یادگیری عمیق، بینایی ماشین، پردازش زبان طبیعی و مدل‌های زبانی بزرگ (LLM) است. در پایان، آزمون‌های نهایی به صورت نظری و عملی و با ضرایب برابر برگزار می‌شوند.
برای ورود به دنیای هوش مصنوعی نیاز هست تا دانش‌پژوهان با مباحث پایه علوم کامپیوتر از جمله آنالیز ترکیبی، اصول شمارش، مقدمات الگوریتم‌های کلاسیک و گراف‌ها آشنایی اولیه داشته باشند. این مباحث خصوصا در مرحله اول المپیاد از اهمیت ویژه برخوردار هستند.
